Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Mirduzade Abdurrahman Süreyya Kimdir?

Mirduzade Abdurrahman Süreyya Kimdir?

Sponsor Bağlantılar

ABDURRAHMAN SÜREYYA, MÎRDÛHÎZÂDE Hakkında Ansiklopedik Bilgi
(1841-1904)

Belagatla ilgili kitap ve makaleleriyle tanınan gazeteci-yazar. Bağdat’ta doğdu. Babasının adı Ebû Hâmid Muhammed’dir. Burada başla­dığı tahsiline İstanbul’da devam etti. Fransızca yanında, klasik metinleri bü­tün incelikleriyle anlayıp şerh ve izah edecek kadar Arapça ve Farsça öğren­di. Adana ve Konya’da bazı idarî görevlerde bulundu. Daha sonra Beylerbeyi Rüşdiyesi 11867) ile Dârü “Muallimin” d e (1870) Farsça, Mahrec-i Aklâmda (18761 Arapça, Mekteb-i Hukuk’ta (1884! ede-biyyât-ı Osmâniyye ve ta’lîm-i edebiyyât dersleri verdi. Cerîde-i Havadis (1872) ve Hakikat (1876) gazetelerinde baş­muharrirlik yaptı. 1890’da Lizbon’da toplanan Müsteşrikler Kongresine ka­tıldı. 1904’te vefat etti; mezarı Eyüp Sultan Camii civarındadır.

Başlangıçta gazetelerdeki tenkitleriyle dikkati çeken Abdurrahman Süreyya, daha çok belagat konusundaki yazı, ki­tap ve tartışmalarıyla tanınmıştır. Be­lagatla ilgili ilk eseri, Ahmed Cevdet Paşa’nın Belagat-ı Osmâniyye’sin in ilk cüzünü tenkit için kaleme aldığı Ta’lîkat-ı Belâgat-ı Osmâniyye’dir. Yaza­rın bu kitabında yaptığı tenkitlere, bir taraftan Cerîde-i Havadis, Vakit, Tercümân-ı Hakikat gazetelerinde karşı tenkit ve cevaplar neşredilirken. diğer taraftan da Hall-i Ta’lîkât, Temyiz-i Ta’lîkât, Nazire-i Ta’lîkât gibi onu ten­kit eden bazı eserler yayımlandı. Yazar, kendisine yöneltilen bütün bu tenkitle­re Tahlîl-i Hal adlı eserle karşılık verdi. Böylece, daha çok dil hataları etrafında dönen bir tartışmayı başlatmakla kal­mayıp tartışmanın merkezî şahsiyeti haline geldi. Abdurrahman Süreyya’nın tenkitleri ve ona verilen cevaplar, daha çok Türkçe’de Arapça kelimelerin yerli yerinde kullanılmaması noktasında top­lanmakta ve vaktiyle Arap dilinde yapıl­mış tartışmaları Türk fikir hayatına ak­tarmaktadır. Bütün bu tartışmalar, onun Arapça’daki derin bilgisini göster­meye yeterlidir. Yine bu münasebetle, Türk yazı hayatında Sinâsi ile başlayan dil tartışmalarında önemli bir dönemin başlatıcısı ve devam ettiricisi olarak da tanınmıştır.
Abdurrahman Süreyya’nın gazete­lerdeki yazıları dışında çoğu belagat­la ilgili en önemli eserleri şunlardır:

Eserleri

1- Mîzânü’I-belâga [423] Mekteb-i Hukuk’taki hocalığı sırasında yaz­dığı bu eser klasik bir belagat kitabı­dır. Fakat yazar daha mukaddimesin­den itibaren, bilhassa “Meânî” bölümüy­le Türkçe’ye mahsus bir belagat kitabı yazma gayretine girmiş, Arap belagatı­nı Türkçe tariflerle verme yoluna git­memiştir. Bu bakımdan eserin belagat konusuyla uğraşan yazarlar arasında ayn bir yeri vardır.
2- Sefîne-i Belagat [424] Yazarın Mîzânül-belâga’yı okuturken sınıfta ilâve ettiği açıklamalardan meydana gelmiştir. Ön­sözünde, kitabın ikinci kısmının “Mîzânü’l hitabe” olacağına dair bir kayıt var­sa da bu kısım muhtemelen neşredilmemiştir.
3- Ta’lîkât-ı Belâgat-ı Osmâniyye [425] Belâgat-ı Osmâniyye’nin tenkidi olarak kaleme alın­mış küçük bir risaledir.
4- Tahlîl-î Hal [426] Belâgat-ı Osmâniyye’nin tenkidi dolayısıyla yazara verilen ce­vaplara karşılık olarak yazılmıştır, s. Mukaddimetü Akvemî’î-mesâlik [427] Tunuslu Hayreddin Paşa’nın kaleme aldığı. Batı medeniyeti karşısında Osmanlı Devleti’nin ve bütü­nü ile İslâm dünyasının problemlerini inceleyen Akvemü’l-mesâlik fî macri-feti ahvâli’l-memâlik adlı Arapça ese­rin mukaddimesinin tercümesidir. Cerîde-i Askeriyye ve Hakikat gazete­lerinde tefrika edildikten sonra kitap haline getirilmiştir. Çeşitli kaynaklarda onun eseri olarak gösterilen Fezâil-i Askeriyye Mustafa Hami Paşa’ya, bu­na mukabil kaynaklarda zikredilmeyen Uhuvvet-i Askeriyye [428] ise ona aittir. [429]

Bibliyografya
Mirzade Abdurrahman Süreyya
1- BA, Siciti-i Ahvât Defteri, nr. 76.
2- Mehmed Faik v.dğr., Redd-i TahlîL İstanbul 1299.
3- Osmanlı Müellifleri, II, 338-339.
4- Özeğe. Katalog, III, 1169; IV, 1544, 1688; V, 1948.
5- Kâzım Yetiş. “Cevdet Paşanın Be­lâgat-ı Osmâniyyesi ve Uyandırdığı Akisler, Il-Iir, Kubbealtt Akademi Mecmuası, XIİ/2, İstanbul 1983,
6- XII1/1, İstanbul 1984. [430] Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Abdurrahman es-Sufi Kimdir? Hakkında Bilgi Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top