Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Abiş Hatun Kimdir? Hakkında Bilgi

Abiş Hatun Kimdir? Hakkında Bilgi

Sponsor Bağlantılar

ÂBİŞ HATUN Hakkında Ansiklopedik Bilgi

(Ö. 685/1286) Fars’ta hüküm süren Salgurlu, atabeglerinin sonuncusu, Atabeg Sa’d b. Ebû Bekir’in kızıdır. Annesi Terken Hatun da Yezd atabeglerinden Mahmud Şah’ın kızıydı. Doğum tarihiyle ilgili olarak kaynaklarda açık bilgi bulunmamaktadır. Bununla bera­ber henüz dört beş yaşlarında bulunan Hülâgû’nun oğullarından Mengü Timur ile (ö. 654/1256) nişanlanması, onun da bu tarihlerde çocuk yaşta olduğunu göstermektedir. 1263’te atabeg olan Selçuk Şah, Âbiş’in annesini öldürttüğü gibi Âbiş’le kız kardeşi Salgım’ı da hap­setti. Selçuk Şah’ın Şiraz’daki Moğol baskakları (idarî ve malî yetkilere sahip memurlar) Oğul Bey ve Kutluğ Bitikçi’yi de Öldürünce. Hülâgû onu cezalandır­mak için üzerine asker gönderdi. Âbiş ve kız kardeşi hapisten kurtarıldılar. Selçuk Sah Kâzerûn’da yakalandı ve da­ha sonra da öldürüldü (1263). Hülâgû’­nun emri ile Âbiş de Salgurlu tahtına çıkarıldı; adına hutbe okunup sikke ke­sildi (662/1263-64).

Atabegliğinin ilk yılında aslen Şirazlı olan Kadı Seyyid Serefeddin. Horasan’­da etrafına topladığı müridleriyle Fars’a gelerek mehdîlik iddiasında bulundu. Ancak taraftarları ile birlikte Güvar Köprüsü civarında mağlûp edildi (1265). Daha sonra Abaka tarafından Fars’ın emirlik ve hâkimliğine tayin edilen Ong-yatu, Âbiş’in divan beyi olan Kölçe’yİ öldürttü. Ongyatu sert tavrı sebebiyle Abaka’ya şikâyet edildiğinden elçilikle Çin’e (Kubilay Kaan’a) gönderildi. Bunun üzerine 670’te (1271-72) en büyük ve itibarlı emîrlerden Soğunçak Noyan, Fars hâkimi sıfatıyla Şiraz’a geldi. Onun gelişiyle Fars’ta yeni bir malî sistem uy­gulandı ve ülke idarî yörelere (bölük) ayrılarak mukâtaa usulüyle yönetildi. Soğunçak, iki yıllık Fars vergisinden müteşekkil hazine ve yanında Âbiş Ha­tun da olduğu halde Abaka’nın karar­gâhına döndü. Âbiş Hatun’un da büyük bir ihtimalle aynı yıl (670) veya bundan kısa bir süre sonra Şehzade Mengü Ti­mur’la evlendirildi. Bununla ilgili olarak Fars’ın gelirinden Âbiş Hatun’a 70.000 altın, yıllık tahsis edildi. Âbiş’in bu evli­likten Kördüçin ve Algançı isimlerinde iki kızı oldu.

Abaka’nın ölümünden bir süre sonra (1282) Mengü Timur’un da ölmesi üzeri­ne İlhanlı tahtına geçen Ahmed. Âbiş Hatun’u atabeg olarak yeniden Fars’a yolladı. Siraz halkı onu büyük bir se­vinçle karşıladı, günlerce şenlik yapıldı. Âbiş Hatun, akrabasından Melik Han oğlu Celâleddin Erkan’ı nâibliğe, Nizâmeddin Ebû Bekir’i de vezirliğe getir­di. Fakat âdil ve merhametli bir hü­kümdar olan Ahmed’in Argun tarafın­dan tahttan indirilmesi ve Argun’un da devletin idaresini, tahtı kendisine kazandıran Celâyir Buka’ya vermesi üzerine bu devir uzun sürmedi. Zira Celâyir Buka’nın desteği ile hareket eden vezir Ebû Bekir’in hasmı Seyyid İmâ-deddin, Abis Hatun ve adamları hakkın­da Argun’a şikâyette bulunarak tam salâhiyetle Şiraz hâkimliğini elde etti. Atabeg Âbiş’e de Orduya gelmesi için emir gönderildi. Fakat Âbiş Hatun, ya­kınlarının telkiniyle birtakım bahaneler ileri sürerek Siraz’dan ayrılmadı. Seyyid İmâdeddin tarafından kendisi ve adam­larına baskı yapılınca. Âbiş’in memlük’leri bir gün İmâdeddin’e hücum ederek onu öldürdüler (1284). Bunun üzerine Abis Hatun maiyetiyle birlikte Arrân (Errân) kışlağına getirilerek sor­guya çekildi. Hanedanın gelini olması sebebiyle kendisine bir şey yapılmadı; ancak naibi Celâleddin Erkan öldürüldü, diğer memurlar da dayak cezasına çarptırıldılar.
Geri gönderilmeyen Âbiş Hatun bir yıl sonra Tebriz yakınlarındaki Çeren-dâb’da hastalandı ve çok geçmeden öldü. [111] Müslüman olmasına rağmen Moğol ge­leneklerine göre gömüldü. Cesedi daha sonra Şiraz’a nakledilerek Adudiyye Medresesi hazîresine defnedildi. Bir ri­vayete göre ise cesedi kızı Kördüçin ta­rafından Şiraz’a götürülmüş ve annesi­nin yaptırdığı Ribât-ı Âbiş’te defnedilmiştir. Kördüçin, 1288 yılında annesine bir de türbe yaptırmıştır. Bazı yerleri harap bir halde zamanımıza kadar ge­len bu türbeye halk tarafından Makber-i Âbiş Hatun adı verilmektedir. Ölümünden sonra vasiyeti üzerine mi­rası dört kısma ayrılmış, iki hissesi kız­larına, bir hisesi köleleri ile azatlılarına, dördüncüsü ise Mengü Timur’un oğlu Taycu’ya verilmiştir. B. Spuler’in Âbiş’in yirmi iki yaşında öldüğüne dair sözleri [112] bir yanılma­dan ileri gelmiş olmalıdır. Vassâf bu ra­kamı Âbiş’in yaşı değil, atabeglik süresi olarak zikretmektedir.[113]

Bibliyografya

1- Beyzâvî, Nizâmü’t-tevârih, Tahran, ts.
2- Reşîdüddin. Cami’u’l-teuârth (nşr. E. Blochet). Lelden 1911.
3- a.e. (nşr. A. A. Alizâde), Baku 1958.
4- Vassâf. Târih, Bombay 1269.
5- Hamdullâh-i Müstevfî. Târîh-i Güzide (nşr. Abdülhüseyn-i Nevâî), Tahran 1336-39 hş.
6- Zerkûb-i Şîrâzî. Şîraznâme, Tahran 1310-50.
7- Hâfız-ı Ebru, Mecmu ‘a, Süleymaniye Ktp., Da-mad İbrahim Paşa, nr. 919, vr. 6Ola-602a.
8- Mîrhând. Ravzatü’ş-Şafâ, Leknev 1332.
9- Gaffarı, Ghân-ârâ, Tahran 1343.
10- B. Spuler. Iran Moğottan (trc. Cemal Köprülü), Ankara 1957.
11- Bahriye Üçok. İslâm Devletlerinde Kadın Hükümdarlar, An­kara 1965.
12- Erdoğan Mercii. Fars Atabegleri Salguriular, Ankara 1975.
13- R. J. Hebert, “Abisti bint Sa’d and Her Coinage”, Hamdard Istamicus, IX/2, Pakistan 1986.
14- (T.H), “Abis”, M, I, 114. [114] Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Abid Bin Ebras Kimdir? Hakkında Bilgi Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top