Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Abdüllatif el-Kudsi Kimdir? Hakkında Bilgi

Abdüllatif el-Kudsi Kimdir? Hakkında Bilgi

Sponsor Bağlantılar

ABDÜLLATÎF el-KUDSİ Hakkında Ansiklopedik Bilgi

Abdüllatîf b. Abdirrahmân b. Ahmed el-Kudsî (ö. 856/1452) Zeyniyye tarikatını Anadolu’ya getiren âlim ve sûfî. 786’da (1384) Kudüs’te doğdu. İbn Ganm ve İbn Benâne diye meşhur olan bir ailenin oğludur. Önce medresede okuyarak “Zahirî ilimler”i öğrendi. Bu yıllarda zekâ ve kabiliyetiyle hocalarının dikkatini çekti. Daha sonra tasavvufa ilgi duydu ve devrin meşhur safîlerin­den Şeyh Abdülazîz’e intisap ederek ondan icazet aldı. Hacca giderken Ku­düs’e uğrayan Zeyniyye tarikatının ku­rucusu Zeynüddîn el-Hâfî’yi evinde mi­safir ederek sohbetlerinden faydalan­dı. Onunla birlikte hacca gitmeyi çok is­tediyse de annesi rahatsız olduğu için mürşidi izin vermedi; ancak hac dönü­şü kendisini Horasan’a götürebileceğini söyledi.

Abdüllatîf, Horasan’da Hâfi’nin yanında yeniden seyrü sülûke başladı. Riyazet ve mücahedesine mürşidinin tavsiyesi üzerine Câm şehrinde devam etti. Ahmed Câmî-i Nâmekî’nin kabri yanında erbalne girdi. Bu sırada şeyhiyle düzenli olarak mektuplaştı. Müri­dinin iç dünyasındaki değişiklikleri bu mektuplarla takip eden Hâfî, Abdüllatîfe icazetname gönderdi. Abdüllatîf daha sonra tekrar Kudüs’e döndü ve bir müddet Şam’da kaldıktan sonra Kon­ya’ya giderek Sadreddin Konevî Zâviyesi’nde irşad görevini sürdürdü. 1448’de Bursa’ya gitti. Evliya Çelebi’nin “Büyük bir âsitâne” diye övdüğü, müridlerinden İranlı Hoca Bahşâyiş tarafından 1449 tarihinde yaptırılan Zeyniyye Dergâhı’nda irşad faaliyetini sürdürürken vefat etti. Kabri Bursa’da Zeynîler Camii’nin naziresi nded ir.

Nisbesi bazı kaynaklarda Makdisî ola­rak geçen Abdüllatîfin tasavvufî dü­şünceleri, mürşidi Zeynüddîn el-Hâfî ile aynı paraleldedir. HâfTnin en belirgin özelliklerinden biri, vahdet-i vücûd konusunda ihtiyatlı bir dil kullanması ve bu hususta zaman zaman müridlerini uyarmasıdır. Müridi Abdüllatîf el-Kudsî de aynı yolu takip etmiş, gerek iman ve akîde, gerekse irfan ve tarikat alanında şeriata aykırı gördüğü akım­larla mücadele etmiştir. Bu mücadeleye Konya’da iken başlamış ve Ehl-i sünnet dışı bazı düşünceleri savunan Cüneyd es-Safevî ile yaptığı fikrî tartışmalardan sonra Karamanoğlu İbrahim Bey’e bir mektup göndererek şöyle demişti:

“Bu Şeyh Cüneyd’in muradı sûfîlik değildir. Şeriatı bozup emaret talep eder” [430] Abdüllatîf el-Kudsî’nin yaşadığı dönemde Anadolu’da yaygınlaşan bâtıl mezhep ve tarikatlara karşı daha Orhan Bey zamanında mü­cadeleye başlanmış, bu akımlara men­sup kişiler takip edilerek tesirsiz hale getirilmeye çalışılmıştır. Onun mensup olduğu Zeyniyye tarikatında ise Ehl-i sünnetin belirlediği sınırlar titizlikle ko­runmuştur. Bu durum Zeynüddîn el-Hâfî ve Abdüllatîf el-Kudsî’nin eserle­rinde açık bir şekilde görülmektedir.
Abdüllatîf el-Kudsî’nin tasavvuf tarihi açısından en önemli özelliği, Zeyniyye tarikatını Anadolu’ya getirmiş olması­dır. Bu tarikat günümüze kadar ulaşa­mamışsa da özellikle Şeyh Vefa döne­minde en tesirli tasavvufî mektepler­den biri olmuştur. Bazı kaynakların Halvetiyye’nin bir kolu olarak gösterdikle­ri Zeyniyye tarikatı, icazetnamelerden de anlaşıldığı gibi. aslında Sühreverdiyye’nin bir koludur. Yetiştirdiği birçok sûfî arasında, kendisinden sonra posinişin olan Tâceddin İbrahim Karamânî. Şeyh Vefa diye bilinen Muslihuddin Mustafa b. Ahmed ve Âşıkpaşazâde’yi özellikle kaydetmek gerekir. Bazı tarihî eserler Molla Fenâri’yi de Abdüllatîf el-Kudsî’nin müridi gösterirlerse de bu­nun doğru olması çok şüphelidir. “Zahi­rî ve bâtınî ilimler”i şahsında birleştirerek yalnız dervişleri değil, zamanın güçlü âlimlerini de kendisine bağlayan Abdüllatîf el-Kudsî, bu özellikleriyle Os­manlı Devleti’nin temelinde bulunan di­nî, fikrî yapının mimarlarından biri sayı­labilir. [431]

Eserleri.

1- Tuhfetü’1-vâhibi’1-mevahib fi beyânı makâmât ve’î-merâtib. Eser nefs. ruh, kalp ve sır makamla­rından sonra birçok tasavvufî ıstılahın açıklandığı şu bölümleri ihtiva etmekte­dir: Ruhun cesedin köleliğinden kurtul­ması, Hak Teâlâ’ya doğru devamlı seyr, varlıkta zıtların görünüşü, müşahede deryasında İstiğrak, kemali hakikatle­rin gerçekleşmesi, vuslatın kemal nok­tasında zaferin tahakkuku. Eserin mü­ellif hattıyla olan bir nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndedir. [432] 2- Hâdi’l-kulûb ilâ lika’i’I-mahbûb. İki ana bölümden meydana gel­miştir. Birinci bölümde sahih akîde, Al­lah’ın zât, sıfat ve fiillerinin ispatı ele Abdüllatîf el-Kudsî’nın müellif hattı Tuhletü’l-vahibi’i-mevâhibî beyânı makâmsi ve’l-merâlib adlı eserin­den bir sayfa [433] alınmış, sem’iyyât konulan geniş şe­kilde izah edilmiştir. İkinci bölümde şeyh ve mürid konularına yer verilmiş, ikisi­nin de âdâb ve erkânı maddeler halin­de açıklanmıştır. Klasik kelâm konulan ile tasavvuf ve tarikat meselelerinin aynı eserde ele alınmış olması dikkate değer bir özelliktir. Yazma bir nüshası, Süleymaniye Kütüphanesi’nde [434] bulunmaktadır.
3- Keşfü’l-ictikhd fi’r-reddi alâ mezhebi’l-fihâd. Bâtıl mezhep ve tarikatlara karşı reddi­ye olarak yazılan eserde müellif Cebriy-ye, Mu’tezile. Bâtıniyye ve Dehriyye’den Hurufîliğe kadar pek çok cereyanı ele almış, bunların tahlil ve tenkitlerini yapmıştır. Hulüliyye, İbâhiyye ve Me-lâmiyye de üzerinde önemle durduğu cereyanlar arasındadır. Eser, mezhepler ve tarikatlar tarihini ilgilendirdiği ka­dar, XV. yüzyıl Osmanlı ülkesinin dinî, fikrî durumu hakkında da önemli bilgi­ler ihtiva etmektedir.
4- Şifâ’ü’l-müte’ellim fi âdâbi’l-mucaîlim ve’1-müte’callim. Bu eserde hoca-talebe münase­betlerini ele almış, ilim, ilmin fazileti, ilimlerin tasnifi hakkında bilgiler ver­miş, medrese ilimlerine temas ederek metot hakkında çeşitli görüşler ileri sürmüştür.
5- Kitâbü Emr bi’1-ma’rûf ve’n-nehy ‘ani’l-münker. Diğer eserle­rine göre hacmi küçük olan bu eserinde Abdüllatîf el-Kudsî, meseleyi Kur’an ve hadis çerçevesinde ele almış, konuya tasavvufî irşaddan çok genel anlamda teb­liğin usul ve imkânları açısından yaklaş­mıştır. Son üç eser Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesi’nde [435] bulunmaktadır.
Keşiü’I-i’ükâd adlı eserinde bahset­tiği İktibâsü ref’i’l-iltibâs fî beyâni tarîki’n-nâs ve bazı kaynaklarda kendi­sine nisbet edilen Nefhatü’l-eshâr ve rihletü’I-esrar adlı eserlere henüz rast­lanmamıştır. [436]

Bibliyografya

1- Âşıkpaşazâde. Târih (nşr. N. Atsız), İstanbul 1949.
2- Lâmfi. Nefehât Tercümesi.
3- Taşköprizâde, Şaka’ik (nşr. Ahmed Subhî Furat), İstanbul 1405/1985.
4- Mecdî, Şakaik Tercümesi, İstanbul 1269.
5- Keşfü’z-zunûn, I, 134; II, 1398.
6- Evliya Çelebi. Se­yahatname, II, 17.
7- İsmail Beliğ, Güldeste, Bur­sa 1302.
8- Harîrîzâde. Tibyan, II, 103b.
9- Mehmed Şemseddin, Yâdîgâr-ı Şemsî, Bursa 1332.
10- Osmanlı Müellifleri, I, 391.
11- Hediyyetü’l-‘ârifîn, I, 616.
12- Hüseyin Vassâf. Se­fine, I, 264-265.
13- Kâmil Kepecioğlu, Bursa Kü­tüğü, Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Genel bl., nr. 4521, IV, 189. 14- Uzunçarşılı. Os­manlı Tarihi, I, 533.
15- E. Hakkı Ayverdi, Osman­lı Mimarisinde Çelebi ve II. Sultan Murad Devri, İstanbul 1972. [437] Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Abdüllatif Karamani Kimdir? Hakkında Bilgi Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Etiketler: zeyniyye tarikatı

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top